Woon-zorglandschap in beweging

Download de publicatie ‘Empathing Living Labs’ als PDF.

2019
2018

Het Nederlandse woon- en zorglandschap is in beweging. De woon(zorg)omgeving wordt gevormd door de wederzijdse beïnvloeding van menselijke behoeften, sociale patronen, technologische mogelijkheden en ruimtelijke mechanismen. Deze wisselwerking heeft in de afgelopen jaren geleid tot meer ruimte voor variëteit en toename van het aantal initiatieven en experimenten in ons land op zoek naar “Het Nieuwe Wonen”. Kijkend naar uiteenlopende (bottom-up) initiatieven kunnen we concluderen: waar vroeger de zorgtypologie het uitgangspunt vormde voor woonvormen, lijken vandaag de dag sociale en technologische ontwikkelingen de doorslaggevende factor te zijn.

De vraag rijst: waar draait het wonen van kwetsbare doelgroepen in de toekomst om? Daarbinnen zijn er dan de vragen die zich richten op de sociale, medische, technologische en ruimtelijke interventies met de daarvoor benodigde crossdisciplinaire samenwerkingsaanpak. Hoe kunnen ontwikkelingen zoals slimme woonomgeving en het toenemende aantal burgerinitiatieven leiden tot hogere woonkwaliteit en duurzame leefbaarheid? Wat is het effect van deze veranderingen op de samenwerking in dit domein, bijvoorbeeld tussen maatschappelijke organisaties en wetenschap en daarbinnen de samenwerking tussen praktijkgericht en fundamenteel onderzoek, zoals bijvoorbeeld die tussen het hoger beroepsonderwijs en universitair onderwijs? En wat betekent dat voor het profiel van de “nieuwe professional” en wat is de invloed op de beleidsvorming? Hoe zal de slimme ruimte de gezondheidszorg beïnvloeden en hoe het menselijk handelen?

Hoe kunnen we alle mogelijkheden en onmogelijkheden van deze overweldigende ontwikkelingen omvatten, begrijpen, beoordelen en vertalen naar het (zelfstandig) wonen?

Samen met zorginstellingen, woningcorporaties, brancheorganisaties, het bedrijfsleven en kennisinstellingen zijn wij, als kennisinstelling, aan de slag gegaan om een antwoord te vinden op deze en vele andere openstaande vragen binnen dit domein.
Wonen is een holistisch begrip; daarom richten wij ons niet op één aspect zoals bijvoorbeeld technologie, maar op de totaliteit van het (slim) wonen in zijn context. De problematiek wordt nog complexer als wij de focus richten op de waarneming en (gepreciseerde) realiteit van de zorgbehoevenden, met name zij die intramuraal wonen.
Woonzorgcentra, woningen en woonwijken in diverse steden van ons land zijn daarom in dit proces getransformeerd tot “levende laboratoria”, letterlijk ‘werkplaatsen’ waarin de wetenschappelijke inzichten over gezonde en slimme woonomgevingen zowel getoetst worden aan, als verbonden worden met de dagelijkse realiteit van het wonen. De vraag gaat in brede zin over hoe wetenschappelijk onderzoek het debat over gezond wonen met een beperking kan voeden. Het gaat daarbij om het verzamelen van “bewijsmaterialen” (Evidence Based solutions) die de daadwerkelijke impact van de slimme woonsituatie op zijn drie grote beloftes zichtbaar maakt, te weten: preventie stimuleren, de zorg en het ondersteuningsproces verbeteren en de leefomgeving mensvriendelijker maken. Hiermee doelen wij op het ontwikkelen van een nieuwe interpretatie van de slimme woonomgeving, een woonomgeving die de gebruiker “kent”, met hem meevoelt en waar mogelijk en zo mogelijk, voor hem zorgt. Daarom hebben wij dit kennisplatform “Empathic Living Labs” genoemd.

Technologische ontwikkelingen zoals IoT, Big Data, Robotica en Artificial intelligence spelen een steeds belangrijkere rol binnen de woon- en zorgsector. In de living labs wordt onderzocht hoe slim wonen uitgaande van de menselijke maat en met het oog op de optimale balans tussen ruimtelijke, technologische, medische en sociale factoren vorm en gestalte kan krijgen. De eindgebruiker met zijn behoeften, gedrag, leefpatroon en mogelijke beperkingen, vormt de rode raad binnen onze methodieken en beoogde oplossingen. Dit confronteert ons vanzelfsprekend ook met ethische dilemma’s die onvermijdelijk gepaard gaan met het nieuwe wonen. De nieuwe mogelijkheden rondom o.a. toepassingen van Big Data en AI roepen fundamentele vragen op over zelfstandigheid, privacy en keuzevrijheid van met name – maar niet alleen – de kwetsbare doelgroepen.

Binnenkort ronden we drie PDEng-projecten af, terwijl de opgezette samenwerking met twee zorginstellingen en een woningcorporatie in deze living labs verder doorgaat.
Een snelle blik op de resultaten laat zien dat de afgelegde trajecten op meerdere niveaus vernieuwend zijn. Het cross-disciplinaire karakter en de intensiviteit van de participatie van de industriepartners in het onderzoek gedurende het traject bood de mogelijkheid om het onderzoek uit te voeren en vervolgens de resultaten te toetsen in real-life. Dit vereist een overzichtelijk en flexibel kader, dat jarenlang vooruitkijkt.
Samen hebben we gewerkt aan onderzoek, ontwikkeling en implementatie van nieuwe woon(zorg)vormen, (ontwerp)principes en randvoorwaarden die mens en technologie verbinden. Bijvoorbeeld hebben de onderzoekers in de drie living labs experimenten opgezet en uitgevoerd op het gebied van sociale interactie, balans in prikkels en ruimtelijke oriëntatie van mensen met dementie. Uitgaande van de opgedane kennis hebben zij ontwerp- en realisatierichtlijnen ontwikkeld voor de woonomgeving van deze doelgroep.

De onderzoekers in deze living labs waren niet alleen technische vakspecialisten maar vooral ook meedenkers en meebeslissers in het (ontwerp) proces. De verscheidenheid aan waarden, bijvoorbeeld de kosten vs. de kwaliteit van het wonen, leidden tot beslissingsdilemma’s zowel op het niveau van het individu als op het niveau van de woonzorgorganisaties.
Voorliggende publicatie weerspiegelt het ontstaan van dit ketenbreed consortium en werpt een blik op de lopende zoektocht naar een Kennisagenda voor Het Nieuwe Wonen, wat in de living labs vertaald wordt naar concrete realisatieprojecten. Aan de hand van interviews gaan de beleidsmakers en bestuurders van de deelnemende vooruitstrevende zorgorganisaties en woningcorporaties in op de visie, plannen en opgedane ervaringen in de afgelopen twee jaar en op de huidige stand van zaken binnen de lopende samenwerkingsprojecten.
Daarnaast geven deskundigen uit het veld in de opiniestukken inzicht in de relevante thema’s binnen dit domein. Onderwerpen zoals het wonen in slimme wijken, inzet van technologie, omgaan met de doelgroepen en de veranderende rollen door de technologische ontwikkelingen komen in deze opiniestukken aan de orde.

De tijd is aangebroken voor sociaal intelligente woningen en wijken. Een woonomgeving die een enabler is voor sociale interactie, zelfredzaamheid en participatie van kwetsbare doelgroepen en voor duurzame leefbaarheid in onze samenleving. Met Empathic Living Labs leveren wij een bijdrage aan de kwaliteit van leven van mensen: daar gaan wij voor!

Lopende Living Labs

Veeg over de logo’s voor meer informatie.

Slim wonen ontzorgt

“Samen ontwikkelen wij een slimme woonzorgomgeving voor de bewoner met dementie én de zorgprofessional”

Leonie van Buuren

Lees meer

Sociale woningbouw vanuit empathisch perspectief

“De empathische woning moet voor iedereen toegankelijk zijn”

Marije Kortekaas

Lees meer

Ruimte voor duurzaam geluk

“Een woonomgeving moet de kwaliteit van leven bevorderen”

Joyce Fisscher

Lees meer

The Guiding Environment

“De omgeving zal de bewoner begeleiden bij de dagelijkse activiteiten”

Anne Grave

Lees meer

Startende Living Labs

DrieGasthuizenGroep

Startende living lab

Lees meer

Talis

Startende living lab

Lees meer

Siza

Startende living lab

Lees meer